Dans sa chronique, Miquelà Stenta, ex-professeure d’occitan à l’université Paul-Valéry de Montpellier et présidente du Cercle occitan de Sète, explore le riche vocabulaire de cette période de l’année dans notre région… Imagé !

Lo temps. Ara i siam [nous y voilà] : es aquí l’autone o la darrièra, o la davalada. Se faguèt conóisser rudament, amb de plòja a ferrats [à seaux], de ribièras que quitan lor maire [leur lit], que s’espandisson [se répandent] per carrièras, pels ostaus, camps e prats, amb una violéncia que ne fai de gaudres [torrents]. Dison los meteorològues qu’es la consequéncia de la calibomba [canicule] que rescaufèt [réchauffa] la mar.

De raissas, ramadas, gropadas [averses, ondées, grains], ne vòles aquí n’as [en veux-tu, en voilà]. Vidorlada aicí, gardonada pus luònh. E mai Eraur, Aude. Quantes aigats [inondations]! Curiós coma es la lenga : “vidorlada”, perque lo Vidorle ; “gardonada” perque lo Gardon. Mas per Eraur e Aude se ditz pas “eraurada” ni “audada”.

Tonnerre, grands éclairs, nuages…

Los auratges anonciats faguèron pas grand tròn [tonnerre] ni ulhauces bèus [grands éclairs]. Las nivoladas [masses de nuages], bassas que bassas [bien basses], crebèron pasmens, e siam encara a esperar un polit arcolan [arc-en-ciel] o una arcana anonciant que la michanta passa [mauvaise période] es acabada.

De totjorn lo monde, observators fins das signes dau temps, an mes en mots aqueste saupre dire [savoir-dire]. Aquí quauques exemples : Montanha clara, Bordèus escur, avèm la plèja pel segur.

Mistral, tramontane… À couper les cornes de boeufs !

Grec, plòja au bec. (“grec” per la rima, car aqueste vent d’Est se ditz “gregau”).
Vent d’autan, plèja deman. Alba roja, vent o ploja.

E ten, los vents. Mancan pas en país d’òc ! Lo magistrau [mistral] qu’enrabala [emporte] tot dau costat de Ròse. La trasmontana “qu’es ni bona ni sana”. Lo terral, mai a l’oèst. E quand es fòrt-fòrt lo vent “te bufa un ventàs a descoetar los ases !” [à arracher la queue aux ânes]. En lemosin, dison “a esbanar los buòus” [à couper les cornes des bœufs].

Miquelà STENTA